Realizacja projektu przewidziana jest na trzy lata. Od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2028 r. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie (BUW) zdigitalizuje i udostępni ponad 1600 dóbr kultury z zasobów Gabinetów Zbiorów Specjalnych BUW oraz Biblioteki Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina (BUMFC).
W BUW znajduje się siedem Gabinetów Zbiorów Specjalnych: Dokumentów Życia Społecznego, Rycin, Rękopisów, Starych Druków, Zbiorów Kartograficznych, Zbiorów Muzycznych i Zbiorów XIX Wieku.
Z ich zasobów korzystają badacze, studenci. Część zbiorów jest prezentowana podczas ogólnodostępnych wydarzeń, np. w trakcie Nocy Muzeów czy Festiwalu Nauki, ale jest też część wyłączona z bezpośredniego udostępniania, na przykład ze względu na zły stan zachowania czy wielkoformatowość. Brak możliwości bezpiecznej digitalizacji tego rodzaju trudnych obiektów (także najtrudniejszych ze względów konserwatorskich) uniemożliwiał ich umieszczenie w istniejącej bibliotece cyfrowej CRISPA. To się zmienia.
Cyfrowe wersje z kompletem metadanych
1678 materiałów z BUW i BUMFC zostanie zdigitalizowanych i udostępnionych praktycznie każdemu z nas, bo docelowa grupa potencjalnych użytkowników jest nieograniczona.
Różnorodność obiektów (to druki zwarte i ulotne, atlasy i mapy, ryciny, rysunki i fotografie, materiały rękopiśmienne), ich zakres chronologiczny (od XV do XX wieku) i geograficzny (Polska oraz część krajów Europy), możliwość ich wykorzystania przez naukowców i przez hobbystów (a to coraz bardziej świadoma grupa odbiorców, poszukująca danych coraz wyższej jakości – na poziomie opisu obiektu i jego odwzorowania cyfrowego), korzystanie ze zbiorów w celach gospodarczych i celach edukacyjnych stwarza ogromną grupę potencjalnie zainteresowanych. Dostęp do tego dziedzictwa kulturowego ma być możliwy również dla osób z różnymi dysfunkcjami.
Co ważne, nie chodzi w tym przedsięwzięciu o to, by w sieci znalazły się kolejne „obrazki”, ale o udostępnienie wersji cyfrowej powiązanej z kompletem zweryfikowanych, merytorycznych metadanych.
Obiekty z kolekcji Gabinetów Zbiorów Specjalnych BUW wybrane do opracowania w projekcie są wyjątkowe. Niepowtarzalne, jednostkowe – ze względu na technikę wykonania, jak rękopisy i rysunki, czy też ulotność wydarzenia, któremu towarzyszyły, jak np. projekcja filmu. Z kolei te, które występują w wielu egzemplarzach, jak publikacje książkowe czy ryciny, są unikatowe np. dzięki naniesionym przez użytkowników zapisom lub oprawie.
Ryciny, rękopisy, stare druki, atlasy
Obiekty wytypowane do digitalizacji, a więc te, które – w efekcie – będziemy mogli oglądać z każdego miejsca i w dowolnym czasie, to:
– 350 obiektów, w tym polskie międzywojenne afisze kinowe; obiekty cechujące się dużą rzadkością ze względu na efemeryczność wydarzeń, których dotyczyły oraz ze względu na niskiej jakości papier, na którym je drukowano – to reprezentacja Gabinetu Dokumentów Życia Społecznego BUW
– atlasy astronomiczne, podróżnicze, historyczne, wojenne, które dokumentują obraz Ziemi oraz stan wiedzy o Ziemi pomiędzy XVII z połową XIX w. – to 10 obiektów z Gabinetu Zbiorów Kartograficznych BUW
– publikacje skierowane do młodszego odbiorcy, który jednakże kształtuje już własne gusty czytelnicze, tworzone oryginalnie w języku polskim oraz adaptacje utworów obcojęzycznych – to wybór Gabinetu Zbiorów XIX w. BUW
– zespół 230 druków pochodzących z wieków od XV do XVIII,w tym XVI-wieczne polonica – to wskazanie Gabinetu Starych Druków BUW
– materiały sfragistyczne z XV-XX w., które obejmują pieczęcie królów, książąt, magnatów, szlachty, mieszczan, ale również instytucji sądowych z terenów Rzeczypospolitej Obojga Narodów i państw sąsiednich – ze zbiorów Gabinetu Rękopisów BUW
– 28 woluminów z kolekcji króla Stanisława Augusta, obejmujących 2600 rycin autorstwa ponad 80 twórców: malarzy, architektów, wydawców – to wybór Gabinetu Rycin BUW
– 360 obiektów, wybrane XX-wieczne rękopisy z Archiwum Kompozytorów Polskich; głosy orkiestrowe, scenariusze, libretta czy korespondencja twórców, dzieła niewydane i nieprzeznaczone do wydania, np. muzyka do spektakli teatralnych, słuchowisk radiowych, audycji telewizyjnych czy muzyka filmowa – to obiekty z Gabinetu Zbiorów Muzycznych BUW
a także przegląd produkcji muzycznej obejmującej wiek XIX do początku wieku XX, z przewagą kompozytorów europejskich, XIX-wieczne encyklopedie prezentujące ówczesny stan wiedzy muzycznej oraz teksty librett operowych – czyli wybór ze zbiorów BUMFC.
Zasoby są znakomite, a jaki wybór szczególnie cieszy naukowców? Na przykład z Gabinetu Rycin?
– To, co zostało wytypowane, czyli 28 woluminów z kolekcji króla Stanisława Augusta. Chociażby z tego względu, że w Gabinecie Rycin mamy jedyną z artystycznych kolekcji króla Stanisława Augusta zachowaną w takim kształcie, jakim była u niego. Zbiory malarstwa, zbiory rzeźby, meble, wyposażenie rezydencji królewskich czy to na Zamku, czy w Łazienkach zostały rozparcelowane, przetrzebione przez czas, historię, okupantów. Natomiast kolekcja dzieł na papierze króla Stanisława Augusta została odkupiona dla Uniwersytetu od spadkobierców monarchy i tak jak przeniesiono ten nabytek w obszar Uniwersytetu ponad 200 lat temu, takim pozostał do dzisiaj. Oczywiście z dużymi stratami wynikającymi z wywiezienia Gabinetu Rycin przez Rosjan do Petersburga na 90 lat oraz w związku z II wojną światową, która bardzo brutalnie przemaszerowała po tej kolekcji. Jednak ten zasób nadal istnieje i możemy odwoływać się do niego jako do dziedzictwa epoki stanisławowskiej – mówi dr Izabela Przepałkowska z Gabinetu Rycin BUW.
– Do tej pory woluminy były częścią funkcjonującą nieco obok luźnych rycin czy rysunków. Dwadzieścia osiem woluminów zostało wybranych tak, by ukazywać jak najszersze spektrum zawartości tej części królewskiej kolekcji i jej przydatności do dalszych badań. Kwestia ostatniego właściciela jest jasna, mamy proweniencję królewską, ale do zbadania w dalszym ciągu pozostają jeszcze m.in. źródła i drogi zakupu tych woluminów, ich wcześniejsi posiadacze. Kolejnym otwierającym się obszarem są powiązania pomiędzy treścią woluminów a na przykład zleceniami, które monarcha dysponował swoim nadwornym artystom. W bibliotece, której Gabinet Rycin był częścią, król oraz krąg skupionych wokół niego ludzi pióra i sztuki miał warsztat pracy, podobny do warsztatu pracy dzisiejszych badaczy, którzy gromadzą publikacje z interesujących ich obszarów. Treści, które król czerpał ze swojej biblioteki później przekładały się na zamówienia dla artystów. W kolejnym kroku, już po otrzymaniu zlecenia, artyści byli zobowiązani do zapoznania się z wcześniejszymi realizacjami tego tematu właśnie za pośrednictwem materiałów zgromadzonych w monarszej bibliotece – dodaje badaczka.
Przedsięwzięcie jest ogromne, zakres prac czasochłonny, ale są obiekty zdigitalizowane w ramach projektu, które można już oglądać w CRISPIE. Ilustracje – poniżej.
Projekt „e-Kultura. Cyfrowa transformacja zbiorów specjalnych Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie oraz Biblioteki Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina” otrzymał wsparcie finansowe z Unii Europejskiej w ramach Funduszy Europejskich na Rozwój Cyfrowy.
