Zjawisko przymusowego odsyłania migrantów do krajów ogarniętych wojną bądź kryzysem humanitarnym to jeden z kontrowersyjnych tematów dzisiejszej debaty publicznej.
Projekt REDIRECT ma wyjaśnić, dlaczego i w jaki sposób państwa zachodnie podejmują się przymusowych deportacji do krajów uważanych za niebezpieczne. I stawia tezę, że deportacje, wbrew powszechnej opinii, nie wzmacniają jednostronnie suwerenności państwa, lecz mogą ją ograniczyć.
Wolność czy ograniczenia?
Paradoksalnie, aby deportacja doszła do skutku, państwo odsyłające musi wejść w trudne, często kłopotliwe negocjacje z rządem kraju pochodzenia migranta, państwami trzecimi lub organizacjami międzynarodowymi. Chcąc zademonstrować suwerenność na użytek wewnętrzny, państwa wchodzą w sieć międzynarodowych zależności, które tę suwerenność realnie osłabiają.
Przez lata standardy praw człowieka i względy etyczne tworzyły barierę chroniącą migrantów przed powrotem do miejsc ogarniętych kryzysem. Jednak w ostatnich latach jesteśmy świadkami głębokich przemian. Państwa demokratyczne coraz częściej decydują się na odsyłanie ludzi do krajów takich jak Afganistan czy Wenezuela, argumentując to potrzebą odzyskania kontroli and granicami.
W projekcie REDIRECT badane będzie ponowne legitymizowanie deportacji – zjawisko, w którym procedury, wcześniej zawieszone jako zbyt niebezpieczne, na nowo zyskują społeczną i polityczną akceptację.
Jest to pierwszy realizowany w Polsce grant ERC dotyczący współczesnych migracji. Pokazuje on, że deportacje należy badać nie jako jednostronne decyzje administracyjne, ale wielopoziomowy proces transnarodowy. Wyniki tych badań pozwolą zrozumieć, jak rosnący populizm i redefinicja praw człowieka wpływają na współczesne społeczeństwa i politykę graniczną.
Sukces polskiej badaczki
Powodzenie w konkursie ERC to efekt wieloletniej wybitnej pracy naukowej dr Agnieszki Radziwinowiczówny. Badaczka na swoim koncie ma m.in. stypendium Marie Skłodowska-Curie Individual Fellowship w Wielkiej Brytanii, stypendium Fundacji Kościuszkowskiej na University of Michigan oraz kierowanie dwoma grantami Narodowego Centrum Nauki. Jest również redaktorką monografii poświęconej metodom badawczym związanym z deportacjami.
Jak nauka bada proces deportacji
Zespół pod kierownictwem dr Radziwinowiczówny przeprowadzi szeroko zakrojone badania porównawcze w trzech krajach: Polsce, Niemczech i Stanach Zjednoczonych. Analizie poddane zostaną przymusowe powroty do czterech państw docelowych: Afganistanu, Syrii, Ukrainy i Wenezueli.
Projekt połączy zaawansowane metody ilościowe i jakościowe. Naukowcy przeanalizują statystyki deportacyjne, dokumenty prawne, archiwa oraz materiały polityczne i medialne. Przyjrzą się też samym mediom – zarówno tradycyjnym jak i platformom społecznościowym – a także wezmą pod uwagę sondaże opinii publicznej, by sprawdzić, jak zmienia się społeczne poparcie dla deportacji. Kluczowym elementem staną się pogłębione wywiady z urzędnikami państwowymi, aktywistami organizacji pozarządowych oraz samymi osobami zagrożonymi wydaleniem. Co ważne, część prac zrealizowana zostanie we współpracy z organizacjami zrzeszającymi migrantów.
Dzięki porównawczej analizie sytuacji w Polsce, Niemczech i USA badanie to dostarczy dowodów naukowych, które mogą stać się punktem odniesienia dla polityków, międzynarodowych organizacji humanitarnych oraz opinii publicznej zmagających się z kryzysami migracyjnymi na całym świecie.
Starting grant o wartości 1,5 mln euro rozpocznie się w lutym 2027 roku i potrwa do stycznia 2032 r.
O grancie ERC dla dr Agnieszki Radziwinowiczówny można przeczytać także tutaj: www.migracje.uw.edu.pl/wydarzenia/agnieszka-radziwinowiczowna-otrzymala-erc-starting-grant-redirect/
