Rzeczywistość naszej epoki niespotykanego dotąd postępu technologicznego, a także licznych kryzysów, ustawicznie mnoży przed nami kolejne wyzwania. Czy zawarta w mitach mądrość starożytnych może stanowić właściwą odpowiedź na te znane nam, a także dopiero nadciągające próby?
Na to pytanie twierdząco odpowiedzieli badacze z Europy, Afryki, Azji, obu Ameryk, Australii i Nowej Zelandii, skupieni w interdyscyplinarnym zespole projektu „The Modern Argonauts: A Multicultural Educational Programme Preparing Young People for Contemporary Challenges through an Innovative Use of Classical Mythology”, realizowanego pod kierownictwem prof. Katarzyny Marciniak z Wydziału „Artes Liberales” UW. Jego efekt to m.in. międzynarodowy program edukacyjny przeznaczony dla młodzieży szkolnej, w celu przygotowania jej do wyzwań współczesności poprzez nowatorskie wykorzystanie greckiej i rzymskiej mitologii.
Antyk – żywy?
Jak najbardziej. Antyk, według prof. Marciniak, stanowi „żywe doświadczenie kulturowe”. Nasz świat pełen jest refleksów myśli starożytnych. To oni stworzyli matryce narracji, na których do dziś bazują teksty kultury. Przykład? Dzieje doktora Frankensteina, które właśnie doczekały się kolejnej ekranizacji. Podtytuł książki zatytułowanej Frankenstein, autorstwa Mary Shelley, brzmiał przecież Współczesny Prometeusz. Co oznacza, że zarówno romantyczni czytelnicy utworu, odreagowujący oświeceniowy kult rozumu i ludzkich sił kreacyjnych, jak i my, toczący dyskusje o etyczności eksperymentów genetycznych itd. – odnajdujemy się w tej narracji, której zręby zawiera prometejski mit.
Mity kontaktują się jednocześnie z naszą tożsamością (narracyjnie przecież kształtowaną) oraz sposobami, w jakie postrzegamy/możemy postrzegać świat. Eneasz, przemierzający długą drogę, by wreszcie osiąść w italskim Lacjum, czy trwająca dekadę tułaczka Odyseusza mówią nam często więcej o migracyjnych tradycjach starego kontynentu niż alarmistyczne komentarze mediów przy doniesieniach dotyczących blokad czy przygranicznych push-backów.
Miejsca wspólne, wspólne historie
– „Gnothi seauton” – „poznaj samego siebie” – głosiło zalecenie Apollina umieszczone na jego świątyni w Delfach. To zadanie na całe życie i nie wiem nawet, czy możliwe do wykonania, ale pierwsze świadome próby zdefiniowania naszej tożsamości podejmujemy właśnie jako młodzi ludzie. Antyk może w tym pomóc i nie są to puste słowa – stwierdza prof. Marciniak.
W jej ujęciu mitologia tworzy kod kulturowy, spójny i zrozumiały niemal dla całego świata. Kod ten z jednej strony jest stały – z drugiej podlega ciągłej transformacji w procesie recepcji. Mityczne historie i mityczni bohaterowie stanowią więc konieczny i (niemal) uniwersalny punkt odniesienia, niezbędny w namyśle nad problemami naszego czasu. A także nad wyzwaniami, przed którymi stają młodzi ludzie: Herakles na rozdrożu ścieżki cnoty i ścieżki przyjemności, Minotaur jako figura wykluczonego, Meduza jako punkt wyjścia do dyskusji o potworności…
Ta refleksja przerodziła się (w toku konferencji, szkoleń i publikacji) w międzynarodowy program edukacyjny dla młodzieży w zakresie mitologii rozumianej jako narzędzie umożliwiające prowadzenie dialogu na aktualne tematy, które są filtrowane właśnie przez pryzmat mitów. Program zostanie wkrótce opublikowany w wolnym dostępie. Jak dotąd testowany był on w szkołach średnich z Austrii, Kamerunu, Niemiec, Nowej Zelandii, Polski, Stanów Zjednoczonych, Ukrainy, Wielkiej Brytanii i Włoch.
– W projekcie „Współcześni Argonauci” realizujemy wizję edukacji opartej na wynikach badań naukowych i współpracy między szkołą a uniwersytetem. Stworzyliśmy materiały lekcyjne, zawierające animacje, nagrania muzyczne i zadania kreatywne, które zachęcają do pracy zespołowej. Kod mitologii łączy nas ponad granicami krajów i pokoleń. Proponujemy młodym ludziom „powrót do przeszłości”, by sami mogli się o tym przekonać i świadomie dołączyć do wspólnoty kierującej się wartościami humanistycznymi. To istotne źródło siły w wyzwaniach, które stawia przed nami teraźniejszość, a także przyszłość – podsumowuje prof. Marciniak.
Więcej o projekcie tutaj: https://modernargonauts.al.uw.edu.pl/
