Serwis Naukowy UWSerwis Naukowy UWSerwis Naukowy UW
  • HUMANISTYCZNE
  • SPOŁECZNE
  • ŚCISŁE i PRZYRODNICZE
  • Wykorzystanie treści
Serwis Naukowy UWSerwis Naukowy UW
  • HUMANISTYCZNE
  • SPOŁECZNE
  • ŚCISŁE i PRZYRODNICZE
  • WIRTUALNE WYSTAWY
  • ALBUM CYFROWY IDUB
  • EN
  • Wykorzystanie treści
Obserwuj nas
Copyright © 2026 Uniwersytet Warszawski
Strona główna » Artykuły » Po drugiej stronie Machu Picchu. Polscy badacze odkrywają nieznany krajobraz Inków
archeologia

Po drugiej stronie Machu Picchu. Polscy badacze odkrywają nieznany krajobraz Inków

Miliony turystów oglądają słynne ruiny, ale nie odwracają od nich wzroku, by patrzeć na przeciwległy brzeg rzeki Vilcanota. Tymczasem na porośniętych tropikalnym lasem zboczach masywu Yanantin polsko-peruwiański zespół odkrył ponad 2,5 km nieznanych wcześniej dróg oraz platformy i tarasy. Okazuje się, że krajobraz Machu Picchu był znacznie rozleglejszy, niż mogłoby się wydawać.

Ostatnio zaktualizowany: 2026/10/16
16/10/2026
10 Min czytania
MACHU-PICCHU_012_ZAJAWKA
Llaqta Machu Picchu. Fot. Jan Kłaput
Udostępnij

Wiemy, jak wyglądają kamienne budowle na wysokości ok. 2400 m n.p.m. między górami Machu Picchu i Huayna Picchu. Tyle że to, co znamy z pocztówek, jest zaledwie częścią znacznie większego krajobrazu stworzonego przez Inków.

Główny zespół nazywany llaqta de Machu Picchu – w języku keczua llaqta oznacza osadę. Najczęściej uważa się, że była to królewska posiadłość związana z inkaskim władcą Pachacutekiem. Mogła być jednocześnie ośrodkiem administracyjno-ceremonialnym i miejscem pielgrzymek. Jednak sama llaqta to tylko niewielka częścią liczącego ok. 37 tys. ha Parku Machu Picchu – górskiego obszaru, którego poszczególne części są rozpoznane bardzo nierównomiernie. Na stosunkowo niewielkich odległościach występują duże różnice wysokości, a zbocza schodzące ku dolinie Vilcanoty porasta gęsty tropikalny las, czyli selwa.

– Na terenie parku znajduje się około 60 znanych stanowisk archeologicznych o różnej funkcji. Niektóre, jak Intipata, to spiętrzenia tarasów, na których uprawiano rośliny, między innymi kukurydzę. Stanowiły zaplecze gospodarcze głównej osady. Inne pełniły bardziej ceremonialne funkcje, jak Chachabamba, związana z kultem wody, obrzędami i obmywaniem – tłumaczy dr Jan Kłaput z Centrum Badań Andyjskich Uniwersytetu Warszawskiego.

MACHU-PICCHU_013
MACHU-PICCHU_014
To nie zalesione tereny, na których pracowali archeolodzy, ale Llaqta Machu Picchu. Fot. Jan Kłaput

Sto lat Inków, tysiące lat ludzi

Według tradycyjnie przyjmowanej chronologii, Pachacutec miał wznieść swą rezydencję w Machu Picchu około 1450 r. Coraz liczniejsze datowania radiowęglowe wskazują jednak, że początki inkaskiego kompleksu mogły być o kilka dekad wcześniejsze, choć dokładny moment jego powstania pozostaje przedmiotem dyskusji. Tak czy inaczej, inkaska historia tego miejsca była krótka i zapewne trwała około stulecia. W czasie walk z Hiszpanami władcy Inków wycofali się do Vilcabamby, nie ma jednak dowodów, by konkwistadorzy zajęli lub splądrowali samo Machu Picchu.

– Obecność ludzi na tym obszarze ma wielotysiącletnią historię, na co wskazują chociażby badania radiowęglowe naszej koleżanki dr Dominiki Sieczkowskiej-Jacyny, ale monumentalne założenia architektoniczne, z którymi dziś kojarzymy Machu Picchu, są przede wszystkim dziełem Inków – podkreśla archeolog.

To oni w ciągu około 100 lat gruntownie przekształcili ten górski krajobraz. Wznosili budowle, zakładali tarasy uprawne i oplatali teren siecią dróg, bez których rozsiane na różnych wysokościach osady, pola i miejsca ceremonialne nie mogłyby funkcjonować jako system. Do tej pory archeolodzy znali tę sieć po lewej stronie doliny Vilcanoty, gdzie leży słynna llaqta. Przeciwległe zbocza pozostawały słabo rozpoznane. I właśnie tam skierowali drona polscy badacze.

MACHU-PICCHU_010
MACHU-PICCHU_08
Dron w locie. Fot. Jan Kłaput
MACHU-PICCHU_07
Stacja GPS, kluczowa dla nawigacji podczas lotów dronem, rozstawiona nad rzeką Vilcanota. Fot. Jan Kłaput

Zygzak na ekranie

Pewną wskazówkę, że po drugiej stronie rzeki może kryć się coś więcej, archeolodzy mieli już wcześniej – był to ukryty w tropikalnym lesie zagadkowy Mur Mandor, którego nazwa pochodzi od nieistniejącej już hacjendy leżącej w jego pobliżu. Ma on ponad kilometr długości i biegnie niemal prostą linią przez dżunglę ku szczytowi Yanantin, więc raczej nie pełnił funkcji obronnych, tylko ceremonialne. Jego otoczenie nie zostało przebadane, zbocza porasta tak gęsty las tropikalny, że nawet miejscowi niechętnie się tam zapuszczają, tłumacząc, że jest tam dużo węży, trudno się chodzi i właściwie nie ma po co. Okazuje się, że jednak jest.

Naukowcy z Centrum Badań Andyjskich UW, które współpracuje z Narodowym Parkiem Archeologicznym Machu Picchu od 2008 r., zostali poproszeni o wykonanie przelotów nad właśnie tymi słabo poznanymi częściami parku.

Do badań wykorzystano drona wyposażonego w LiDAR, czyli laserowy skaner. Wysyła on ogromną liczbę impulsów, z których część dociera do ziemi przez szczeliny między liśćmi. Po komputerowym przetworzeniu chmury punktów można zobaczyć ukształtowanie terenu ukryte pod koronami drzew.

Zadanie nie było łatwe, bo w gęstym lesie brakowało miejsca, z którego można byłoby bezpiecznie wystartować i wylądować dronem. Dr Bartłomiej Ćmielewski z Politechniki Wrocławskiej, odpowiedzialny za skanowanie LiDAR-em z drona, znalazł rozwiązanie – wykorzystał Mur Mandor, który ma miejscami ponad 3 m szerokości. Pozwoliło to zwiększyć zasięg pomiarów, ale nie na tyle, by przeskanować całe zbocze.

– Wykonaliśmy kilka przelotów nad lasem deszczowym i naszą uwagę przykuła regularna licząca co najmniej 1200 m linia w formie zygzaka, typowego dla dróg inkaskich pnących się po zboczach. Z danych wynikało, że ma ona ok. 2 m szerokości, czyli mieści się w zakresie spotykanym na wielu znanych inkaskich traktach. W miarę przetwarzania kolejnych danych od głównej drogi zaczęły odchodzić mniejsze szlaki, a pomiędzy nimi pojawiały się prawdopodobne platformy i tarasy. Łącznie zidentyfikowaliśmy ponad 2,5 km nieznanych wcześniej dróg – opowiada dr Kłaput.

Szczegóły załączonego pliku

MACHU-PICCHU_01.
Ogólna mapa obszaru badań z Murem Mandor zaznaczonym czerwoną linią. Oprac. B. Ćmielewski
MACHU-PICCHU_02
Fragment wizualizacji uzyskanej na podstawie danych z LiDAR. Oprac. B. Ćmielewski

Dokąd prowadzą?

Badacze postanowili sprawdzić, czy cyfrowe zygzaki rzeczywiście istnieją w terenie, wzięli więc GPS-y i maczety i ruszyli w las. Pomimo że wiedzieli, dokąd zmierzają, pokonanie 200 m zajęło im kilka godzin, było to męczące przedzieranie się przez roślinność.

– Gdybyśmy nie wiedzieli, gdzie jest droga, pewnie byśmy ją minęli. To wyjaśnia, dlaczego ani archeolodzy z badanego od ponad 100 lat Machu Picchu, ani pracownicy parku, ani nawet lokalna ludność o niej nie wiedzieli – tłumaczy archeolog. – Na razie nie wiemy, jak zbudowano drogę. Pod warstwą ściółki może znajdować się kamienna nawierzchnia lub schody, typowe dla lepiej wykonanych inkaskich traktów, ale aby się o tym przekonać, trzeba będzie miejscami usunąć humus.

Nie mniej ciekawe mogą okazać się ujawnione przez LiDAR regularne struktury po kilkadziesiąt metrów kwadratowych, do których prowadzą nowe szlaki. W części przypadków mogą to być pola tarasowe, typowe dla różnych stanowisk satelitarnych wokół Machu Picchu, jednak również tę interpretację trzeba będzie zweryfikować podczas wykopalisk. Co mogło na nich rosnąć? Inkowie doskonale wykorzystywali różnice wysokości, uprawiając kukurydzę, ziemniaki czy kokę. Liście tej ostatniej pomagały znosić wysiłek i łagodziły dolegliwości związane z wysokością, co przy poruszaniu się pieszo po górach z towarami na plecach (Inkowie poza lamami nie mieli innych zwierząt jucznych) miało olbrzymie znaczenie.

– Jeżeli Inkowie mieli taką kondycję jak współcześni Peruwiańczycy, to można im tylko pozazdrościć. Są świetnie przystosowani do tej wysokości i sprawnie się tam przemieszczają. Do dziś też żują liście koki, które ułatwiają im pomykanie po górach – śmieje się dr Kłaput.

Być może zatem po drugiej stronie Vilcanoty znajdowało się zaplecze gospodarcze głównej osady. Na pewno natomiast teren nie był pustym zboczem. Chociaż archeolodzy spodziewali się, że coś może znajdować się w okolicach Muru Mandor, zagęszczenie konstrukcji bardzo ich zaskoczyło.

MACHU-PICCHU_03
Wykarczowana ścieżka wzdłuż Muru Mandor. Fot. Jan Kłaput
MACHU-PICCHU_04
MACHU-PICCHU_05
MACHU-PICCHU_06
Należący do ekipy peruwiański archeolog Jeff Contreras dokumentuje Mur Mandor. Na ostatnim zdjęciu na dalszym planie widać grzbiet górski z Llaqtą Machu Picchu (główną osadą). Fot. Jan Kłaput

Gdzie był most?

Pojawia się też nowe pytanie – jeżeli oba brzegi Vilcanoty należały do jednego rozbudowanego systemu, ludzie musieli się między nimi przemieszczać. Rzeka płynie w dolinie, ale Inkowie słynęli z wiszących mostów z włókien roślinnych. Po konstrukcjach tych nie pozostało wiele śladów, ale ciekawie byłoby ustalić, gdzie znajdowały się przeprawy przez rzekę. Jedna wskazówka już istnieje – do Muru Mandor badacze wspinali się znaną wcześniej, choć także zarośniętą ścieżką, prowadzącą niemal od samego dna doliny.

W odkryciu nie chodzi o dopisanie kolejnych 2,5 km do mapy inkaskich dróg, tylko o zmianę skali, w jakiej patrzymy na Machu Picchu. Badania wskazują, że intensywnie przekształcony przez Inków krajobraz obejmował też przeciwległą stronę doliny. Pnących się w górę dróg może być znacznie więcej.

Choć z muru, wykorzystanego jako prowizoryczne lądowisko, udało się zeskanować najprawdopodobniej cały zygzakowaty odcinek drogi, łączące się z nim trakty biegną dalej, poza zbadany dotąd obszar. W kolejnej kampanii badacze chcą więc rozszerzyć prospekcję lidarową, wrócić w teren, by ustalić sposób budowy dróg, rozpoznać funkcje platform i tarasów oraz zdobyć materiał, który pozwoli wydatować konstrukcje. Na razie pewne jest, że inkaski szlak prowadzi dalej, nie wiadomo jeszcze czy na sam szczyt.

MACHU-PICCHU_012
Llaqta Machu Picchu. Fot. Jan Kłaput

Badania prowadził polsko-peruwiański zespół: dr Jan Kłaput z Centrum Badań Andyjskich Uniwersytetu Warszawskiego, dr Bartłomiej Ćmielewski z Politechniki Wrocławskiej, odpowiedzialny za skanowanie LiDAR-em z drona, dr Paweł Dąbek z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu oraz peruwiański archeolog Jeff Rocky Contreras Soto z Apu Space. Nadzór nad pracami terenowymi sprawował dr Nino del Solar Velarde, kierownik Koordynacji Badań Archeologicznych Machu Picchu w DDC Cusco.

Poskładać Palmyrę. Polscy archeolodzy tworzą cyfrową bazę zniszczonych rzeźb
Dolia zamiast beczek. Jak mogło smakować wino w starożytnym Rzymie?
Sensacja goni sensację. Co odkrywają naukowcy w kościele w Cegłowie?
Złote wotum z Apsaros. Kim był tajemniczy Thrazymedes?
Rok przed ofiarą. Co badania toksykologiczne ujawniły o inkaskich mumiach?
TAGApu SpaceCentrum Badań Andyjskich UWDDC Cuscollaqta de Machu PicchuPolitechnika Wrocławska
Poprzedni artykuł WIRKI_1. Jak pływać, to tylko do góry brzuchem. Sekretne życie wirków
Następny artykuł UCZENIE-MASZYNOWE_robot2 Wyższa szkoła dla sztucznych inteligencji. Jak AI uczy się wielu rzeczy naraz

dr_Jan_Klaput
dr Jan Kłaput
jest archeologiem i archeozoologiem z Centrum Badań Andyjskich Uniwersytetu Warszawskiego w Cuzco (CEAC UV). Specjalizuje się w archeologii Andów Środkowych oraz archeozoologii, ze szczególnym uwzględnieniem badań nad andyjskimi wielbłądowatymi. W Peru prowadzi badanie przede wszystkim w regionie wulkanów Coropuna i Solimana.

Serwis Naukowy UW

Centrum Współpracy i Dialogu UW

redakcja: ul. Dobra 56/66, 00-312 Warszawa​

tel.: +48 609635434 • redakcja@uw.edu.pl

Zapisz się na newsletter
Facebook Linkedin Instagram

O NAS

STRONA GŁÓWNA UW

logo serwisu blue
logotyp-IDUB-PL-poziom-inv

Kontakt

Deklaracja dostępności

Polityka prywatności cookies

Mapa strony

Copyright © 2026 Uniwersytet Warszawski

Copyright © 2026 Uniwersytet Warszawski

Zarządzaj zgodą

Aby zapewnić jak najlepsze wrażenia, korzystamy z technologii, takich jak pliki cookie, do przechowywania i/lub uzyskiwania dostępu do informacji o urządzeniu. Zgoda na te technologie pozwoli nam przetwarzać dane, takie jak zachowanie podczas przeglądania lub unikalne identyfikatory na tej stronie. Brak wyrażenia zgody lub wycofanie zgody może niekorzystnie wpłynąć na niektóre cechy i funkcje.

Funkcjonalne Zawsze aktywne

Wymagane do prawidłowego działania strony, bezpieczeństwa oraz zapamiętania Twojej decyzji.

Statystyka

Pomagają mierzyć oglądalność i jakość strony.

Marketing

Pozwalają mierzyć kampanie i personalizować reklamy.

Oświadczenie o prywatności